Kuyumcu tezgâhında “22 ayar” ile “916” aynı şeyi söyler; biri 24 üzerinden, diğeri 1000 üzerinden. XRF cihazının ekranında gördüğünüz sayı milyemdir. Bu yazıda milyemin ne olduğunu, ayarla ilişkisini ve tezgâhta karşılaşılan değerleri tek tabloda topladık.
Milyem nedir?
Milyem, bir alaşımdaki saf altın oranının binde cinsinden ifadesidir. 1000 milyem tamamen altın demektir. 916 milyemlik bir bilezik, ağırlığının binde 916’sı altın, kalan binde 84’ü gümüş, bakır gibi başka metaller olan bir alaşımdır.
Ayar ise aynı oranı 24 üzerinden söyler. 24 ayar saf altını, 12 ayar yarı yarıya altını ifade eder. İkisi arasındaki çeviri basittir:
Milyem = Ayar ÷ 24 × 1000
Ayar ve milyem tablosu
| Ayar | Hesaplanan milyem | Piyasada kullanılan | Nerede görülür |
|---|---|---|---|
| 24 ayar (has) | 1000 (teoride) | 995 veya 999,9 | Külçe, gram altın |
| 22 ayar | 916,7 | 916 | Bilezik, ziynet, çeyrek ve Cumhuriyet altını |
| 21 ayar | 875 | 875 | Bazı yöresel takılar |
| 18 ayar | 750 | 750 | Pırlanta montür, mücevher |
| 14 ayar | 583,3 | 585 | Günlük takı |
| 8 ayar | 333,3 | 333 | Ekonomik takı |
Has altında 995 ve 999,9 diye iki değer görmenizin sebebi, külçelerin saflık derecesidir: 995 piyasada “has” kabul edilen alt sınırdır, 999,9 ise “dört dokuz” denen en saf külçedir. 14 ayarda 583 yerine 585 kullanılması da uluslararası damga geleneğinden gelir.
Sapma neden önemli?
22 ayar diye aldığınız bir parça gerçekte 910 milyemse, aradaki 6 milyemlik fark küçük görünür. Ama ayda 1 kilogram hurda alan bir tezgâhta bu, ayda 6 gram has altın demektir. Üstelik sapma her zaman küçük olmaz: kaplama bir bilezik 22 ayar diye alınıp 14 ayar çıktığında fark binde 331’dir.
Kendi rakamlarınızla bu kaybı hesaplamak için kazanç hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz.
Milyem nasıl ölçülür?
- Mihenk taşı ve asit: Hızlıdır, ustanın tecrübesine dayanır. Rengi okur; alaşımdaki metalleri ayrı ayrı göstermez.
- XRF: Parçaya dokunmadan, 1–60 saniyede milyemi ve alaşımdaki diğer metalleri ekranda gösterir. Kaplama şüphesinde zımparalanan noktadan ikinci ölçümle gerçek değer ortaya çıkar.
- Ayar evi (kupelasyon): Parçadan numune alınarak yapılan laboratuvar yöntemidir; resmî belge gerektiğinde kullanılır.
XRF’in nasıl çalıştığını bu sayfada anlattık. Tezgâhta hangi cihazın işinize yarayacağını görmek için Mihenk ve Sarraf karşılaştırmasına bakın.
