Kaplama altın, tezgâhta en pahalı hatalardan birinin sebebidir. Yüzeyi gerçek altın olan bir parça mihenk taşında da, asitte de altın gibi davranabilir. Bu yazıda kaplamanın nasıl yapıldığını, hangi yöntemin neyi gösterdiğini ve XRF’le kaplamanın nasıl ortaya çıkarıldığını anlatıyoruz.
Kaplama nasıl yapılır?
- İnce (galvanik) kaplama: Bakır, pirinç veya gümüş üzerine çoğu zaman 1 mikronun altında, en fazla birkaç mikronluk altın tabakası. En yaygın türdür.
- Kalın kaplama ve dolgu: Daha kalın altın tabakası ya da altın bir kabuğun içine başka metal doldurulması. Yüzey testlerini daha kolay atlatır.
- Düşük ayar üzerine yüksek ayar kaplama: 14 ayar parçanın yüzeyi 22 ayar altınla kaplanır; renk ve taş testi 22 gösterebilir.
Mihenk taşı ve asit neyi gösterir?
Mihenk taşına sürttüğünüzde taşta kalan iz, parçanın en dış yüzeyidir. Üzerine damlatılan asit, o izin ayarını gösterir. Kaplama yeterince kalınsa taştaki iz de altın olur ve test geçer. 2025’te Büyükçekmece’de özel bir kimyasalla işlenmiş bir bilezik taşta 22 ayar göründü; eritmede 18 çıktı.
XRF neyi gösterir?
XRF, parçanın yüzeyinden birkaç mikron derinliğe kadar okur ve alaşımdaki her metali ayrı ayrı yazar. İnce kaplamada X-ışını altın tabakayı geçip alttaki metale ulaşır; ekranda altının yanında beklenmeyen bakır, çinko ya da nikel sinyali görünür. Bu, kaplama şüphesinin en hızlı işaretidir ve parçaya dokunmadan alınır.
Kaplama kalınsa yüzey ölçümü yalnızca üstteki altını okur. Bu durumda yapılacak iş basittir: parçanın görünmeyen bir noktasını hafifçe zımparalayın ya da kesin ve aynı noktadan tekrar ölçün. Alttaki metal saniyeler içinde ekrandadır.
Alımda her parçaya ölçüm, şüphede ikinci ölçüm.
Tezgâhta pratik sıra
- Parçayı XRF’le ölçün; milyemi ve alaşımdaki diğer metalleri okuyun.
- Beklenmeyen bir metal sinyali varsa ya da sonuç beklentiyle uyuşmuyorsa farklı noktalardan, özellikle kilit ve uç gibi aşınan yerlerden tekrar ölçün.
- Şüphe sürüyorsa görünmeyen bir noktayı hafifçe zımparalayın ya da kesin, tekrar ölçün.
- Ağırlık ve hacim (yoğunluk) kontrolü de yapabilirsiniz: altın alaşımları çoğu dolgu metalinden belirgin şekilde ağırdır.
Yoğunluk kontrolünün de sınırı vardır: tungsten gibi bazı metaller altına çok yakın yoğunluktadır. Bu yüzden yöntemler birbirini tamamlar; XRF ile zımpara sonrası ikinci ölçüm tezgâhta en pratik ikilidir.
Ayar ve milyem farkını milyem tablosunda, XRF’in nasıl ölçtüğünü bu sayfada anlattık.
Sonuç
XRF, mihenk taşının yerine geçmez; taş rengi okur, XRF alaşımdaki metalleri ayrı ayrı gösterir. Kendi şüpheli parçanızla görmek isterseniz ücretsiz demo isteyin; İstanbul içinde dükkânınıza gelip 30 dakikada birlikte ölçelim.
